De nieuwe Machineverordening: wat moet u als werkgever regelen vóór 2027?

Machines zijn in veel bedrijven in industrie en techniek het hart van het werk. Ze zijn ook een belangrijke bron van risico's. Vanaf 20 januari 2027 verandert de Europese wetgeving voor machines. De Machinerichtlijn maakt dan plaats voor de Machineverordening. In dit artikel uit de reeks RI&E onder de loep leest u wat dat betekent en wat u als werkgever nu al kunt regelen.

Van Machinerichtlijn naar Machineverordening

Sinds eind 2009 gelden in Europa de regels van de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Een richtlijn moet elk land eerst omzetten in eigen wetgeving. In Nederland gebeurde dat in het Warenwetbesluit machines. Daardoor konden de regels per land net iets anders uitpakken.

De nieuwe Machineverordening, officieel Verordening (EU) 2023/1230, is in 2023 vastgesteld. Een verordening geldt direct in alle lidstaten. Er is dus geen Nederlandse vertaalslag meer nodig en de regels zijn overal in de EU gelijk. De verordening is van toepassing vanaf 20 januari 2027. Tot die datum blijft de Machinerichtlijn gelden.

De verordening richt zich vooral op fabrikanten, importeurs en distributeurs. Toch raakt ze ook u als werkgever. U koopt machines, past ze soms aan en laat uw medewerkers ermee werken.

Wat verandert er vanaf 20 januari 2027?

De basis blijft hetzelfde. Een machine moet veilig zijn ontworpen en gebouwd. Er moet een CE-markering op staan en de fabrikant levert een conformiteitsverklaring en een gebruiksaanwijzing mee. Daarnaast komen er nieuwe accenten.

Het eerste accent is digitalisering. Machines worden steeds vaker aangestuurd door software, zijn verbonden met een netwerk of gebruiken systemen die zelf leren. De verordening stelt daarom eisen aan de veiligheid van software en aan de bescherming tegen ingrepen van buitenaf, zoals hacken, die de veiligheid kunnen aantasten.

Het tweede accent is de gebruiksaanwijzing. Die mag voortaan digitaal worden geleverd. Wilt u toch een papieren versie, dan kunt u daar bij de aankoop om vragen.

Het derde accent is het aanpassen van machines. De verordening beschrijft duidelijker wanneer een aanpassing zo ingrijpend is dat de regels voor een nieuwe machine gaan gelden.

Machines die vóór 20 januari 2027 volgens de Machinerichtlijn op de markt zijn gebracht, mag u blijven gebruiken. U hoeft ze niet opnieuw te laten beoordelen omdat de wet verandert. Voor het veilige gebruik blijven wel de regels uit de Arbowet gelden.

Machines aanschaffen: waar let u op?

Bij de aanschaf heeft u de meeste invloed op de veiligheid. Wat u bij de inkoop goed regelt, hoeft u later niet te herstellen. Vraag bij elke nieuwe machine naar de CE-markering, de conformiteitsverklaring en een gebruiksaanwijzing in een taal die uw medewerkers begrijpen. Controleer ook of de verklaring hoort bij de machine die u ontvangt.

Kijk daarnaast verder dan de papieren. Past de machine in de ruimte waar hij komt te staan? Is er genoeg ruimte voor onderhoud en schoonmaak? Wie gaan ermee werken en welke instructie hebben zij nodig? Koopt u een machine die met een netwerk is verbonden, betrek dan ook uw IT-afdeling. Zij weten hoe updates en de toegang tot de besturing worden geregeld.

Plant u een aankoop rond de overgangsdatum, vraag dan aan uw leverancier volgens welke regels de machine op de markt wordt gebracht. Zo weet u welke documenten u kunt verwachten.

Machines aanpassen: wanneer wordt u zelf fabrikant?

In de praktijk passen bedrijven machines regelmatig aan. Er komt een extra transportband bij, de besturing wordt vervangen of een machine krijgt een andere toepassing dan waarvoor hij is gebouwd. Dat kan grote gevolgen hebben.

De Machineverordening spreekt van een substantiële wijziging als een aanpassing niet door de fabrikant was voorzien en de veiligheid beïnvloedt, bijvoorbeeld doordat er een nieuw gevaar ontstaat of een bestaand risico groter wordt. Wie zo'n wijziging uitvoert, wordt gezien als fabrikant. Dat geldt ook als u de aanpassing in eigen beheer doet. U bent dan verantwoordelijk voor een nieuwe risicobeoordeling, de technische documentatie, de conformiteitsverklaring en de CE-markering.

Dit geldt niet alleen voor fysieke aanpassingen. Ook een wijziging in de software kan een substantiële wijziging zijn. Een vergelijkbaar aandachtspunt speelt als u meerdere machines koppelt tot één productielijn. Het geheel kan dan als een nieuwe machine worden gezien.

Ons advies is daarom: leg vast welke aanpassingen u aan machines doet en beoordeel vooraf wat de gevolgen zijn voor de veiligheid. Twijfelt u, laat dan een deskundige meekijken voordat u de wijziging uitvoert.

Machines gebruiken: de Arbowet blijft leidend

De Machineverordening gaat over machines die op de markt komen. Voor het gebruik op de werkvloer blijven de Arbowet en het Arbobesluit leidend. Hoofdstuk 7 van het Arbobesluit gaat over arbeidsmiddelen, en daar horen machines bij. U zorgt ervoor dat machines geschikt zijn voor het werk, veilig kunnen worden gebruikt en goed worden onderhouden. Waar nodig laat u ze keuren.

Een CE-markering betekent dus niet dat u klaar bent. Een veilige machine kan onveilig worden door slijtage, door een beveiliging die wordt overbrugd of door een medewerker die nooit goed is ingewerkt. Zorg daarom voor duidelijke werkinstructies, voor voorlichting en onderricht en voor toezicht op het naleven van de afspraken. Leg ook vast wie bevoegd is om met een machine te werken en wie onderhoud mag uitvoeren.

Zo neemt u machineveiligheid op in de RI&E

Volgens artikel 5 van de Arbowet brengt u de risico's van het werk in kaart in een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Machines horen daar nadrukkelijk bij. Een goede RI&E beschrijft per machine of groep machines welke gevaren er zijn, welke maatregelen al zijn genomen en welke nog nodig zijn.

De RI&E moet actueel blijven. Schaft u een nieuwe machine aan, wijzigt u een productielijn of verandert de manier van werken, dan past u de RI&E aan. De komst van de Machineverordening is een goed moment om dat te controleren. Staan alle machines in de RI&E? Weet u welke machines in het verleden zijn aangepast? Zijn de keuringen en het onderhoud op orde? En hebben de acties in het plan van aanpak een eigenaar en een termijn?

Gebruik de uitkomsten ook bij de inkoop. Als uw veiligheidseisen al in de offerteaanvraag staan, voorkomt u verrassingen bij de levering.

Machineveiligheid goed geregeld met Prevensa

De Machineverordening vraagt om een scherpe blik op uw machinepark, en die blik heeft u het liefst ruim vóór 2027. Prevensa helpt werkgevers in industrie en techniek om machineveiligheid praktisch te regelen. Onze RI&E-specialist brengt de risico's van uw machines in kaart, beoordeelt voorgenomen aanpassingen en zorgt dat uw RI&E en plan van aanpak actueel zijn. Hoe wij dat in uw sector aanpakken, leest u op de pagina RI&E voor industrie en techniek. Wilt u weten waar u staat? Vraag een vrijblijvende offerte aan of neem contact met ons op.