Agressie en geweld tegen onderwijspersoneel: zo pakt u het aan in de RI&E

Een boze ouder bij het hek, een leerling die een docent uitscheldt of bedreigt, een incident dat online verdergaat. Agressie en geweld hebben grote impact op onderwijspersoneel. Ze raken het werkplezier, de gezondheid en soms de keuze om in het onderwijs te blijven werken. In dit artikel uit de reeks RI&E onder de loep leest u hoe u als schoolbestuur agressie en geweld aanpakt via de RI&E.

Agressie en geweld als onderdeel van psychosociale arbeidsbelasting

De Arbowet rekent agressie en geweld tot psychosociale arbeidsbelasting (PSA), samen met onder meer werkdruk, pesten en seksuele intimidatie. Het gaat om situaties waarin een medewerker psychisch of fysiek wordt lastiggevallen, bedreigd of aangevallen, in omstandigheden die met het werk te maken hebben. Dat kan door leerlingen, door ouders of verzorgers, of door anderen in en rond de school.

Agressie heeft veel vormen. Denk aan schelden, intimideren, bedreigen, duwen of slaan, maar ook aan berichten of filmpjes op sociale media. Ook incidenten die klein lijken, kunnen bij herhaling zwaar wegen.

Wat de Arbowet van u als schoolbestuur vraagt

Artikel 3 lid 2 van de Arbowet verplicht u om beleid te voeren dat erop is gericht psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen en, als dat niet mogelijk is, te beperken. Artikel 2.15 van het Arbobesluit werkt dit verder uit. De risico's op PSA horen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). De maatregelen die u neemt, legt u vast in het plan van aanpak. En medewerkers krijgen voorlichting en onderricht over de risico's en de maatregelen.

Als schoolbestuur bent u de werkgever. U bent dus verantwoordelijk, ook als de dagelijkse uitvoering bij de schooldirecteur ligt. Leg daarom duidelijk vast wie wat doet, op bestuursniveau en per school.

Risico's in kaart brengen: primair en voortgezet onderwijs

Een goede RI&E kijkt naar de situatie van elke school. Agressie ziet er in het primair onderwijs vaak anders uit dan in het voortgezet onderwijs.

In het primair onderwijs gaat het vaak om contact met ouders en verzorgers. Bijvoorbeeld bij het halen en brengen, bij een gesprek over het schooladvies of bij zorgen over het gedrag van een kind. Daarnaast kunnen jonge leerlingen met gedragsproblemen fysiek uithalen. Dat vraagt om andere afspraken dan bij oudere leerlingen.

In het voortgezet onderwijs kunnen verbale agressie en bedreiging door leerlingen een grotere rol spelen. Conflicten in de klas kunnen buiten de school of online doorgaan. Ook hier kunnen ouders betrokken zijn, bijvoorbeeld bij beslissingen over overgaan of over sancties.

Breng in de RI&E in kaart welke situaties risico opleveren, welke medewerkers extra kwetsbaar zijn en welke maatregelen er al zijn. Denk aan docenten, maar ook aan conciërges, onderwijsassistenten en medewerkers van de administratie of receptie, die ouders en bezoekers vaak als eersten ontvangen. Praat met medewerkers en betrek de personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad. Zij weten waar het in de praktijk knelt.

Incidenten registreren en bespreken

Zonder registratie weet u niet hoe vaak agressie voorkomt en waar. Zorg voor een eenvoudige en laagdrempelige manier om incidenten te melden. Medewerkers zijn eerder bereid te melden als ze zien dat er iets mee gebeurt. Bespreek meldingen dus in het team, koppel terug wat er is gedaan en gebruik de gegevens om de RI&E en het plan van aanpak bij te stellen.

Registreer niet alleen fysiek geweld, maar ook verbale agressie, bedreiging en intimidatie. Juist het geheel van incidenten laat zien waar het risico zit. Leidt een incident tot ernstig letsel, dan kan ook de meldplicht voor arbeidsongevallen uit artikel 9 van de Arbowet gelden. Ga zorgvuldig om met persoonsgegevens en spreek af wie toegang heeft tot de registratie.

Opvang en nazorg na een incident

Na een incident heeft een medewerker direct steun nodig. Spreek vooraf af wie de eerste opvang verzorgt, bijvoorbeeld een leidinggevende of een getrainde collega uit een opvangteam. De eerste opvang is gericht op rust, veiligheid en praktische hulp. Denk aan vervanging voor de les of het informeren van het thuisfront.

Nazorg gaat verder dan die eerste dag. Neem na enkele dagen opnieuw contact op en blijf daarna in gesprek. Weet welke professionele hulp beschikbaar is, bijvoorbeeld via de bedrijfsarts. Ondersteun de medewerker bij het doen van aangifte als dat aan de orde is, en maak duidelijk dat de school daarachter staat. Leg ten slotte vast hoe u reageert richting de pleger, zoals een gesprek, een sanctie of een verbod om de school te betreden. Een duidelijke reactie laat zien dat agressie niet wordt geaccepteerd.

Preventieve maatregelen die werken

Opvang en nazorg zijn belangrijk, maar voorkomen is beter. Goede preventie combineert maatregelen op verschillende niveaus.

Begin met duidelijke gedragsregels voor leerlingen, ouders en medewerkers, en maak die zichtbaar. Leg in een protocol vast wat medewerkers doen bij dreigende situaties en wie zij kunnen inschakelen. Train medewerkers in het herkennen van signalen en het de-escaleren van conflicten, en oefen moeilijke gesprekken met ouders.

Kijk ook naar het gebouw en de organisatie. Is duidelijk wie het gebouw binnenkomt? Zijn er spreekkamers waar een medewerker niet klem kan komen te zitten? Kan een medewerker snel hulp inschakelen? Voer lastige gesprekken met ouders niet alleen, maar met twee collega's. Zorg daarnaast voor goede contacten met de wijkagent en andere partners in de buurt.

Tot slot speelt de schoolcultuur een grote rol. Op een school waar collega's elkaar steunen en incidenten bespreekbaar zijn, staat een medewerker er niet alleen voor. Leidinggevenden geven daarin het goede voorbeeld.

Sociale veiligheid structureel geregeld met Prevensa

Agressie en geweld tegen onderwijspersoneel vragen om een aanpak die verder gaat dan een protocol in een map. Prevensa helpt schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs om sociale veiligheid structureel te regelen. Wij brengen de risico's in kaart in de RI&E, maken een plan van aanpak met duidelijke eigenaren en termijnen en ondersteunen bij de uitvoering. Onze arbo-adviseur denkt mee over beleid, registratie en opvang, zodat uw medewerkers weten waar zij aan toe zijn. Meer over onze aanpak leest u op de pagina RI&E voor onderwijsinstellingen. Wilt u weten hoe uw school ervoor staat? Vraag een vrijblijvende offerte aan of neem contact met ons op.